fb-icongplus-icontwt-icon

 drustvo lekara srbije

Stručni tim Z.U. Jugolab u saradnji sa svojim saradnicima učestvuje u kontinuiranoj edukaciji medicinskih radnika.

Cenovnik analiza

 

Kontakt za informacije o visokospecifičim analizama kojih nema u cenovniku:

(021) 466-804 ili (021) 2100-808

Smaller Default Larger

RANO OTKRIVANJE PREKANCEROGENIH PROMENA I RAKA GRLIĆA MATERICE

Prof. dr Srđan Đurđević, specijalista ginekolog-akušer

 

Učestalost

Rak grlića materice nalazi se na drugom mestu prema učestalosti među zloćudnim tumorima polnih organa žene. Od ukupnog broja žena obolelih od raka u Vojvodini rak grlića materice je opet na drugom mestu. Srbija u celini ima najveću učestalost raka grlića materice (24,3 na 100.000 stanovnika) u odnosu na sve druge republike bivše Jugoslavije i jednu od najvećih u Evropi.

 

Uzrok prekancerogenih promena i raka grlića materice

Rak grlića materice je u najvećem procentu infektivne prirode. Naučnim ispitivanjima potvrđeno je da su uzročnici ovog oboljenja humani papiloma virusi (HPV). Otkriveno je preko 100 različitih tipova HPV od kojih su najopasniji tipovi 16 i 18. Pored virusa, u nastanku oboljenja značajnu ulogu imaju i sledeći faktori: pušenje, rano stupanje u seksualne odnose, veći broj partnera, loši socioekonomski uslovi života, imunosupresivna oboljenja i drugo.

 

Šta su prekancerogene promene na grliću materice?

Čitav niz promena na sluzokoži grlića materice od minimalnih poremećaja do potpune izmene sluznice sa nezrelim zloćudnim ćelijama naziva se stručnim nazivima displazije ili cervikalne intraepitelijalne neoplazije (skraćeno CIN). U zavisnosti da li je zahvaćena samo donja ili srednja trećina odnosno čitava debljina sluznice ove promene se svrstavaju u 3 stepena (CIN 1-3). One prethode nastanku raka jer donja granica sluzokože i tkiva grlića (tzv. bazalna membrana) još nije povređena. Prodorom zloćudnih ćelija u dubinu preko 1 mm nastaje rak grlića materice. Vreme koje je potrebno da prođe od začetka ovih promena do nastanka raka iznosi od 3-17 godina.

 

Kako nastaje rak?

Za nastanak prekancerogenih promena koje prethode raku grlića materice neophodno je postojanje 2 uslova: postojanje promenjene sluzokože na grliću materice ili „ranice“ koja predstavlja ulazno mesto za delove virusa kao i direktni kontakt sa opasnim virusima. Delovi humanih papiloma virusa inaktivišu gene koji kontrolišu rast ćelije što uslovljava nekontrolisano bujanje i umnožavanje ćelija i nastanak raka.

 

Ko je ugrožen?

Žene koje su započele seksualnu aktivnost u ranoj mladosti (pre 16. godine), one koje imaju veći broj seksualnih partnera, ako su imale polni odnos sa zaraženim muškarcem koji ima HPV infekciju, pušači, žene koje koriste imunosupresivnu terapiju ili imaju HIV infekciju. Posebno su ugrožene žene kojima prethodno nije redovno uziman Papanikolau (PA) bris, mlađe od 30 godina ili ako su nepouzdane za praćenje i ne odazivaju se na kontrolne preglede.

 

Simptomi prekancerogenih promena i početnog raka grlića materice

- U početku prekancerogene promene ne daju simptome i otkriju se slučajno.

- Sukrvica i krvarenje iz vagine posle seksualnog odnosa je najčešće prvi znak.

- Neuredno krvarenje koje nije u vezi sa menstruacijom zahteva pregled grlića materice.

- Pojačani vaginalni sekret i iscedak, posebno onaj neprijatnog mirisa pomešan sa sukrvicom, zahteva ginekološku kontrolu i uzimanje briseva.

 

U čemu se sastoji pregled grlića materice?

Pregled grlića materice vrši se u ginekološkom položaju primenom posebnog instrumenta „spekuluma“, koji ima zadatak da razmakne zidove vagine i omogući pregled grlića. Tom prilikom obavezno se uzima Papanikolau bris (PA). Pravilno uzimanje Papanikolau brisa vrši se se posebnim drvenim špatulama sa zatupljenim vrhom ili četkicama koje ulaze u kanal grlića materice. Svaka polno aktivna žena trebalo bi barem jedanput svake 2-3 godine da prekontroliše Papanikolau bris. Posle ovoga sledi pregled primenom posebnog aparata- kolposkopa, kojim se bezbolno i pod uvećanjem u trajanju od 2-3 minuta izvrši detaljan pregled grlića materice. Cilj kolposkopskog pregleda je da otkrije početne prekancerogene promene na sluznici grlića materice koje se ne mogu videti golim okom. Tačnost kolposkopije kao samostalne metode u otkrivanju prekancerogenih promena iznosi 87% a u zajednici sa Papanikolau testom 98%.

 

Šta treba znati o Papanikolau testu?

- Papanikolau test je jednostavna i bezbolna metoda kojom se pregledaju ćelije dobijene brisom sa grlića materice. Ovaj test pokazuje pojavu upale, prisustvo nenormalnih-atipičnih ćelija ili ćelija raka grlića materice.

- Za uzimanje valjanog uzorka neophodno je da prođe 5-7 dana od poslednje menstruacije ili seksualnog odnosa, a pre uzimanja brisa zabranjena je primena vaginaleta i vaginalnih ispiranja.

- Bris uzima ginekolog u ginekološkoj ordinaciji u toku pregleda vagine i grlića materice pomoću instrumenta- spekuluma.

Rezultati Papanikolau testa

- I i II grupa Papanikolau brisa predstavlja uredan nalaz. Na žalost, u našoj zemlji oko 30% ovih urednih nalaza nije verodostojno i žena sa urednim nalazom može imati prekancerogenu promenu. Zbog toga su u našoj zemlji potrebni pregledi u kraćem vremenskom intervalu, 1 x godišnje. Kada su 2 uzastopna nalaza Papanikolau testa negativna, pregledi se mogu prorediti 1 x u 2-3 godine.

- III grupa je sumnjiv nalaz, može biti uzrokovana pojavom infekcije i ukazivati na postojanje premalignih promena na ćelijama.

- Grupe IV i V ukazuju na prisustvo ćelija raka u brisu.

Šta ako je Papanikolau test sumnjiv ili pozitivan?

- Ukoliko je Papanikolau test sumnjiv (III grupa) bez odlaganja se mora detaljno pregledati grlić materice. Vrši se uzimanje briseva na HPV viruse, bakterije, hlamidije, mikoplazme i kolposkopski pregled pod uvećanjem. Ukoliko se na osnovu ovih pregleda posumnja na postojanje prekancerogenih promena mora se uzeti isečak (ciljana biopsija) ili kiretaža kanala grlića materice sa slanjem materijala na mikroskopski ili patohistološki (Ph) pregled.
- Ukoliko je test pozitivan (IV ili V grupa) neizostavno i što pre se mora obaviti kolposkopski pregled sa uzimanjem ciljanih isečaka i/ili kiretaže grlića materice sa slanjem materijala na Ph pregled. Jedina definitivna i merodavna dijagnoza je ona koja je postavljena na osnovu mikroskopskog ili patohistološkog pregleda od strane lekara specijaliste patohistologa.

 

Gde da se obratim na pregled?

 

Pregled i uzimanje Papnikolau brisa može se izvršiti u ginekološkim ambulantama Domova Zdravlja u Novom Sadu. U svim slučajevima kada se u bilo kojoj ginekološkoj ambulanti Doma Zdravlja dobije sumnjiv ili pozitivan nalaz Papanikolau brisa dopunska dijagnostika (kolposkopski pregled i ciljano uzimanje isečka-biopsija i kiretaža kanala grlića materice) može se sprovesti u zgradi Poliklinike u sastavu Kliničkog Centra Vojvodine u Novom Sadu: deo C, III sprat, ginekologija. Za pregled u Poliklinici Kliničkog Centra Vojvodine neophodan je overen uput od specijaliste ginekologa iz Doma Zdravlja. Ako se pregledima otkrije prekancerogena promena ili početni oblik raka na grliću materice lečenje se nastavlja na operativnom odeljenju Klinike za ginekologiju i akušerstvo, Kliničkog Centra Vojvodine u Novom Sadu.

 

Kako se leče prekancerogene promene i rak grlića materice?

- Ukoliko se radi o početnoj formi prekancerogenih promena (CIN 1) u obzir dolazi primena tzv. destruktivnih metoda lečenja: krioterapije, hladne koagulacije ili elektrokauterizacije.

- Ako su prekancerogene promene višeg stepena (CIN 2 ili 3) uobičajeno se vrši konizacija ili isecanje promene na grliću materice u vidu „kupe ili konusa“. U novije vreme sve češće se primenjuje i LEETZ LOOP odnosno isecanje promene specijalnim elektroomčicama. Nedostatak ove metode je to što se ne mogu precizno pregledati ivice uklonjene promene i postoji rizik da deo promene zaostane.

- Ukoliko se dokaže postojanje početne kancerogene promene ili raka koji je ograničen samo na grlić materice, po pravilu se sprovodi hirurško lečenje: „duboka konizacija“, uklanjanje materice (histerektomija) ili pak radikalna operacija (radikalna histerektomija) kada se sa matericom i delom vagine zajedno uklanjaju i limfne žlezde iz male karlice i tako prekidaju putevi širenja raka. Danas postoji mogućnost da se u početnoj fazi raka grlića materice sačuva materica kod žena koje nisu rađale (tzv. radikalna abdominalna ili vaginalna trahelektomija) tako što se uklanja čitav grlić sa delom vagine i limfnim žlezdama iz karlice a ostavlja telo materice koje se spoji sa ostatkom vagine.

 

U čemu se sastoji prevencija?

- Stvaranje navike da se kod ginekologa odlazi redovno, jednom godišnje, bez obzira što je žena zdrava ili se dobro oseća. Tom prilikom se uradi i Papanikolau test.

- Korišćenje kondoma kao kontraceptivnog sredstva kad god je to mogućno.

- Obavezno lečenje bezazlenih „ranica“ i drugih dobroćudnih promena kao i upale grlića materice jer oštećene ćelije mogu biti ulazno mesto za HPV viruse koji pokreću proces zloćudne transformacije ćelija.

- Rano otkrivanje i pravovremeno lečenje premalignih promena na grliću materice bez obzira što one ne moraju dati primetne simptome.